Tarihi ve Coğrafi Yapı:
Eleşkirt'in kuruluş tarihi Cumhuriyetten önceye kadar uzanmaktadır. Eski İlçe merkezi Bu günkü Toprakkale köyünde iken, İran transit yolunun buradan geçmesi üzerine 1926 yılında İlçe merkezi Toprakkale köyünden, bu günkü Eleşkirt'e taşınmıştır. Eski ismi Zidikan, Varaşkent ve Alaşkirt olarak ilinmektedir.Ağrı'nın batısında yer alan Eleşkirt, İl merkezine 34 km. Mesafede olup 1.529 km2'lik bir alana sahiptir. Rakım 1.900 metredir. Doğusunda Ağrı İl merkezi, batıda Horasan ve Karayazı, güneyde Tutak ve Karayazı, kuzeyde Kağızman ve Sarıkamış İlçeleri ile sınırlıdır.Arazinin % 30'u dağlık, % 20'si kıraç, % 50'si ise şeryan yada Eleşkirt ovasında yer almaktadır. Şeryan ve Eleşkirt çaylarının taşıdığı sedimentlerin birikmesi ile oluşan ova aliviyal yapısı ile oldukça mümbit ve deprem felaketi açısından da bir o kadar tehlikelidir. 2 inci derece deprem bölgesi olan İlçemiz kendi adı ile anılan Eleşkirt fayı üzerinde, Kağızman ve Karayazı fayları arasındadır.Demografik Yapı:
2000 yılında yapılan genel nüfus sayımı sonuçlarına göre Eleşkirt merkezde 15.300 köylerde 33.535.olmak üzere toplam 48.835. nüfusa sahiptir. Köylerimizde toplu yerleşim düzeni hakim olup, ortalama hane başına düşen nüfus 10 kişidir. Köylerde yaşayanlar daha çok tarım ve hayvancılıkla uğraşmaktadırlar. İlçe merkezinde ve ovada yaşayan insanlarımız daha çok şeker pancarı, buğday ve arpa tarımı yaparken dağ köylerimiz yem bitkileri yetiştirmektedir.
İdari Yapı:
Eleşkirt'e bağlı 61 köy ve 3 belde bulunmaktadır. En son Tahir ve Yayladüzü köyleri 1998 yılında belde olmuştur. Köylerimizle birlikte daha çok vatandaşlarımızın yayla olarak kullandığı 16 mezra bulunmaktadır. Güvenlik nedeni ile boşaltılan köy ve mezramız yoktur. Vatandaşımız Devletine bağlı ve saygılıdır. Köylerimizin tamamına yaz ve kış ulaşmak mümkündür. Tüm köylerimizde elektrik mevcuttur. İçme suyu sorunu yok denecek kadar azdır. İlçemiz Köylere Hizmet Götürme Birliğince sondaj makinası alınmış olup bununla ihtiyaç duyulan köylerimize arazi sulaması ve içme suyu kuyuları açılmaktadır. İlçemize bağlı tüm köylerde telefon bulunmaktadır. Telefonsuz köyümüz yoktur.
Ekonomik Yapı:
İlçemiz ekonomisi daha çok tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Tarım genellikle tarla ziraatı şeklinde yapılmaktadır. Tarıma elverişli arazilerin ancak % 30'unda tarım yapılabilmektedir. Modern tarım tekniklerinin uygulanması ve şeryan ovasının tamamen sulanması halinde tarımsal üretimde ciddi bir artış sağlanabilir. Bu yönde Kaymakamlığımız ve İlçe Tarım Müdürlüğümüzce gerek tarım makineleri üretmek ve köylüye vadeli satmak sureti ile gerekse yeraltı sularının tarla ziraatında kullanımını sağlamak suretiyle ciddi çalışma yapılmakta, destek ağlanmaktadır. Kaymakamlığımızca 1999 yılında kurulan EL-KON tarım makineleri üretim ve pazarlama sanayii bir yandan çiftçilerimizin ihtiyacı olan tarım makinelerini üretip ucuz ve uzun vadeyle çiftçiye verirken bir yandan da tarımda uygulanan yeni ve modern tarım teknikleri konusunda çiftçilerimizi bilgilendirerek eğitimlerini ağlamaktadır. Bu atölyede 10 kişi istihdam edilmektedir. Atölye biçerdöver, ot biçme makinesi, silindir, traktör römorku gibi her türlü mekanik tarım makinelerini üretebilecek donanıma sahiptir. İlçemiz tarımsal üretimi yaklaşık 65.000. ton şeker pancarı , 25.000 ton buğday, 14.000 ton arpa, 4.500 ton yonca ve 1.500 ton diğerleri olmak üzere yaklaşık 100.000 tondur. İlçe ekonomisinde hayvancılıkta geniş bir yere sahiptir. Ancak modern ahırların kullanılmaması kış evsiminin uzun sürmesi, meraların yetersizliği ve hayvancılık kredilerinin yetersizliği gibi nedenler ile hayvansal üretimimiz istenilen düzeye gelememektedir. Hayvancılığın ağırlık teşkil eden türü küçükbaş hayvancılığıdır. Halen İlçemizde 128.500. koyun, 26.200 sığır beslenmektedir. Yöremizde hayvancılığı geliştirmek üzere 4 önemli proje hazırlanmış bunlardan 3 tanesi uygulanmaya konmuştur. Bir tanesi ile ilgili çalışmalar başlatılmıştır. 1997 yılında İlçemizde koyunculuğu geliştirmek üzere Kaymakamlığımız Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı aracılığı ile hayvancılıkla iştigal eden ihtiyaç sahibi vatandaşlara 300 koyun , 1999 yılında ise gene anılan vakıf aracılığı ile 22 adet montofon inek dağıtılmıştır. Vakıf imkanlarınca 2001 YILINDA 4766 kişiye toplam 212.227.618.000.TL. ayrıca 2002 yılı içerisinde ise 7355 kişiye toplam 359.483.609.000.TL.çeşitli yardımlar yapılmıştır.
Sanayi:
İlçemizde sanayi kuruluşu yok denecek kadar azdır. 1997 yılına kadar İlçemizde mevcut küçük sanayi kuruluşları 5 adet marangoz atölyesi, 4 adet un değirmeni, 2 adet tamirci ve 2 adet hızar atölyesi vardı. 1997 yılında başlayan sanayileşme çabalarına yönelik olarak Kaymakamlığımızca ELGİSAN (Eleşkirt Giyim Sanayi) adıyla bir hazır giyim konfeksiyon atölyesi kurulmuştur. Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı ve vatandaş işbirliği ile kurulan bu işletmede 34 işçi istihdam etmektedir. Bu atölyede köy korucuları giyisisi ile birlikte foklör kıyafetleri,çeşitli okul kıyafetleri,takım elbise ve gömlek üretilmektedir. Doğuanadolu bölgesi Van, Şırnak gibi İllerde de her türlü giyim üzerinde iş yapmaktadır. Ayrıca İlçemizde Devlet ve vatandaş işbirliği ile EL-PEN,PVC kapı pencere doğrama atölyesi ile EL-PA plastik poşet atölyesi kurulmuş olup özel sektöre devir edilmiş bu iş yerlerinde 15 kişi ile halen hizmet vermektedir.İlçemizdeki en büyük sanayi kuruluşu ise ELDESAN A.Ş. dir. Ağrı Valiliği, Eleşkirt Kaymakamlığı ve yurt dışındaki işçilerimiz tarafından kurulan entegre deri fabrikası 1999 yılında faaliyete geçirilmiş olup, kuruluş sermayesi 500.000.000.000 TL. dir. Bu fabrikada her türlü deri imalatı dünya standartlarında yapılabilmektedir. 6.5 ton günlük kapasiteye sahip olan fabrika şu anda ülkemizde faaliyet gösteren en modern 5 fabrikadan biridir.1999 yılında kurulan entegre deri fabrikası işletmeye hazır hale getirilmiş olup, Valilik Makamınca kiraya verilymiştir. Çalışma halinde en az 40 işçi istihdam edecektir. İlçemizde ayrıca 1998 yılında küçük sanayi sitesi inşaatı başlatılmış olup yapımına halen devam edilmektedir.
Turizm:
İlçemizde 1998 yılına kadar herhangi bir turizm yatırımı yoktu. 1998 yılında İlçemiz Güneykaya mevkiinde kayak turizmine yönelik 48 yataklı bir otel, mekanik sistemler, günü birlik tesis, zirve kafeterya ve piknik alanlarında oluşan komple bir kayak merkezi yapılmış olup,Valilik Makamınca kiraya verilmiştir.
Ulaştırma - Altyapı:
İran Transit yolu İlçemizden geçtiği için Erzurum - Ağrı'ya ulaşım sorunu yoktur. Yaz - Kış tüm yıl boyunca yol açıktır. 1980 yılında eski yolun iptal edilerek mevcut yolun ulaşıma açılması İl merkezine ve çevre İllere ulaşımı oldukça rahatlattırmıştır.
Köy Yolları:
Köy yollarının büyük kısmının stabilize oluşu nedeni ile özellikle bahar aylarında aşırı çamur nedeni ile ulaşım sorunu yaşanmaktadır. 1997 ve 1998 yıllarında Kaymakamlığımızca Çevre Bakanlığından temin edilen 2 kamyon, 1 traktör ve 1 kazıcı kepçeyi kullanarak İlçemizdeki Belediye araçlarının takviyesi ile toplam 200 km. Stabilize yol yapılarak İlçemiz köylerinin yol sorunu çözülmüştür. Ancak İlçemizin en uzak köylerinden olan Akyumak ve Çatalpınar köylerinde güzergah değişikliği talebi ve çok ağır arazi şartları nedeni ile stabilize çalışması yapılamamıştır. Bu iki köyümüzün dışında tüm köy yolları stabilize ve kaplama yapılmıştır.
Şeryan ve Eleşkirt çaylarının İlçemizden geçiyor olması ve baharda yağan kar erimesi nedeni ile oluşan seller köylerimizde yeterli sayıda köprü ve menfez olmamasından dolayı köylerle ulaşımı aksatabilmektedir. Kışın dağ köylerimizde yağan karın fazlalığı ve çoğu zaman tipi olması kar mücadelesini olumsuz etkilemekle bazı köy yolları açık tutulamamaktadır.PTT Müdürlüğümüzün 61 köyde acenteliği 3 belde ve 1 köyde de PTT şubesi bulunmaktadır. İlçemize bağlı tüm köylerde radyo yayınları dinlenebilmekte TV yayınları ise 6 köyümüzün dışında rahatlıkla izlenebilmektedir.
Mahalli İdareler:
İlçemizde 4 Belediye teşkilatı olup, merkez Belediyesi dışındakiler Yücekapı, Tahir ve Yayladüzü. İlçede kanalisazyon ve içme suyu Merkez Belediyesince sorunları çözülmüş ve tamamlanmış olup altyapı sorunu kalmamıştır. Altyapı olarak İlçemize bağlı Tahir Beldesi ile Goncalı köyünde mevcuttur. Diğer köylerde ise altyapımı yoktur.23 köyde su deposu ve şebekeli içme suyu mevcuttur.
Köylere Hizmet Götürme Birliği:
61 köy ve Kaymakamlığımızca oluşturulan Birlik, bir yandan köylerimizin alt yapı hizmetlerini gerçekleştirirken, bir yandan da İlçemizde yapılmakta olan kamu binalarının müteahhitlik işlerini yapmaktadır. 1997'de Esentepe İlköğretim Okulunu, 1998'de Eleşkirt Deri Fabrikası, Eleşkirt Endüstri Meslek Lisesi ve Eleşkirt Kayak Merkezi Otel inşaatını üstlenmiş, 1996'da 10.000.000.000 TL. olan bütçesi, 1998'de 500.000.000.000 TL. 1999 yılında 455.540.744.000.-Tl olmuş ,2000 yılı tahmini bütçesi ise;350.000.000.000.-Tl ,2001 yılı tahmini bütçesi 526.278.117.693.TL.,2002 yılı tahmini bütçesi 221.710.000.000.TL.,2003 Yılı tahmini bütçesi ise 162.800.000.000.TL.dir. Bu süre içerisinde 200 km. Stabilize yol yapımı ve 20 köyün şebekeli içme suyunu Devlet - Vatandaş işbirliği ile gerçekleştirmiştir. 1997'den bu yana talep eden bütün köylerin içme suyu depo ve şebekeleri için proje ve keşif karşılığı olan çimento, demir, kereste, boru ve kazı işleri tamamen birliğimiz imkanları ile karşılanmış, işçilikleri ise köylülerce yapılmıştır. Susuz köyümüz bulunmamaktadır.
SAĞLIK
İlçemizde 1 Devlet hastanesi 1'i merkez olmak üzere 5 adet sağlık ocağı, 1 acil müdahale merkezi ve 8 adet sağlık evi mevcuttur. 5 pratisyen hekim, 5 hemşire, 1 röntgen teknisyeni, 1 laboratuar teknisyeni, 2 sağlık memuru, 1 müdür vekili, 6 idari personel, 3 ebe, 4 yardımcı hizmetli ve 3 şoför olmak üzere toplam 31 personel ile yeni yapılmış olan ve 2002 yılında hizmete açılmış olan 30 yataklı hastahanede hizmet vermektedirler. Uzman hekim olmayışı nedeni ile yataklı tedavi hizmeti verememektedir. İlçemiz Devlet Hastahanesi ve Merkez Sağlık Ocağında toplam 4 adet ambulans bulunmaktadır. İlçe Merkez Sağlık Ocağınca her yıl planlı olarak aile planlaması yapılmaktadır. Merkez ve köy sağlık ocaklarında 4 doktor,6 Sağlık memuru,5 hemşire,3 ebe,5 idari memur 3 şoför 2 hizmetli ve 1 sıtma savaş işçisi ile hizmet vermektedir.Köy sağlık ocaklarımızda yeterli doktor ve personel olmaması nedeni ile yeterli hizmet verilememektedir. Sağlık evleri için en azından 1'er ebe ve hemşire verilmesi uygun olacaktır. Hastahanemizin acilen uzman doktor ihtiyacının giderilmesi, yataklı tedavi hizmeti verebilir duruma getirilmesi gerekir.
EĞİTİM
İlçemizde 2002-2003 öğretim yılında 5 sınıflı 55 köy ilköğretim okulunda toplam 3.897.öğrenci öğrenim görmektedir.3 köyde yeterli öğrenci olmadığından okullar kapalıdır. Bu köylerin öğrencileri İlçedeki Yatılı İlköğretim Bölge Okulunda öğrenim görmektedir. İlçe merkezinde 1 adet Yatılı İlköğretim Bölge Okulu bulunup bu okul Türkiyenin en büyük 8.yıllık Yatılı Bölge Okuludur. Burada l.050 öğrenci,5 idareci,35 öğretmen,14 personel ile 40 adet binada ve 27 sınıfta öğrenim hizmeti vermektedir.3 adet 8.sınıflı ilköğretim okulu,3 adet 5.sınıflı ilköğretim okulu mevcut olup bu okullarda toplam 3.198.öğrenci öğrenim görmektedir. İlçede 1.adet Lise olup,368 öğrenci öğrenim görmektedir.Ayrıca İlçemizde Sağlık Bakanlığı bünyesinde 1.adet Sağlık Meslek Lisesi mevcut olup,Bu okulda 2 idareci,2 öğretmen,2 memur ve 2 hizmetli personel ile hizmet vermektedir. Bu okulda 43.kız öğrenci ve 28 erkek öğrenci öğrenim görmektedir. Bu yıl geçici kabul yapılan Endüstri Meslek Lisesi bina olarak hizmete hazır vaziyete getirilmiştir. İlçemiz Halk Eğitim Müdürlüğünde 1.kadrolu müdür ile 24.kadrosuz usta öğretici ile faaliyetini sürdürmektedir. İlçe merkezinde 45 kurs açılmış ayrıca 8 köyde de 16 kurs açılmış olup köylerde 250 kursiyer merkezde ise 481 kursiyere hizmet verilmektedir.

YÜRÜTÜLMEKTE OLAN BELLİ BAŞLI ÇALIŞMALAR YATIRIM VE FAALİYETLER

1- Endüstri Meslek Lisesi yapımına ilişkin işlemler tamamlanmış, ihalesi birlik tarafından alınmış olup,bina kullanıma hazır hale getirilmiştir.2- İlçemiz Esentepe Mahallesinde inşaatına, 1993 yılında başlanan ve müteahhitçe bitirilmeyen Esentepe İlkokulu için gerekli ödenek tahsisi yapılmış olup inşaatı Köylere Hizmet Götürme Birliği tarafından yapılmış öğretime açılmıştır.

3- Devlet hastanesi ve 10 daireli lojman inşaatı 1993 yılı yatırım programına alınmış, Sağlık Müdürlüğünce tamamlanan dosya ihale edilmiş, 2002 yılında inşaat tamamlanmış olup hizmete açılmıştır.

4- Köy Hizmetleri İl Müdürlüğünce 1992 yılında İlçede 2 katlı şantiye binasının yapımına başlanmış 1994 yılı sonuna kadar tamamlanması gerekirken bu güne kadar 1 inci kat tamamlanmış ve hizmete açılmıştır. Ödenek yetersizliğinden inşaat yarım kalmıştır.

5- İlçede tamamen halk katkısı ile futbol sahasına tribün inşaatı yapılmış ve hizmete hazır hale getirilmiştir.

6- Sanayi sitesinin kurulması için arsa temin edilmiş ve inşaatı devam etmektedir.

7- Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Başkanlığı bünyesinde ELGİSAN Ltd. Şti. adı altında konfeksiyon atölyesi kurulmuş ve üretime başlamıştır.

8-İlçemizde 1999 yılında en büyük sanayi kuruluşu ELDESAN A.Ş.dir. Bu sanayi kuruluşu Ağrı Valiliği,Eleşkirt Kaymakamlığı ve yurtdışındaki işçilerimiz tarafından kurulan entegre Deri fabrikası işletmeye hazır vaziyette getirilmiştir. Çalışması halinde en az 40 işçi istihdam edecektir.

9-Kaymakamlığımızca 1999 yılında Devlet vatandaş işbirliği ile kurulan EL-KOM Tarım makinaları üretim ve pazarlama atölyesi çiftçilerimizin tarım makinaları üretip ucuz ve uzun vade ile çiftçilere hizmet vermektedir.

10-- ELPEN PVC Kapı ve Pencere Doğrama Atölyesi ve ELPA Plastik Poşet Atölyesi Devlet - Vatandaş ortaklığı ile kurulmuş ve üretime başlamıştır.

11- 20 köyümüzün içme suları Köylere Hizmet Götürme Birliğince tamamlanmıştır.

12- 50 çift kayak takımı alınmış olup ilçe gençlerinin hizmetine sunulmuş. Eleşkirt Kış Sporları Turizm Otelcilik Ticaret A.Ş adında kayak kulübü kurulmuştur.

13- İlçemiz Güneykaya mevkiinde kayak turizmine yönelik 48 yataklı bir otel, mekanik sistemler günübirlik tesis,zirvede kafeterya ve piknik alanlarından oluşan komple bir kayak merkezi yapılmış olup,Valilik Makamınca işletilmeye verilecektir.

14- EL-DE-MOD Deri Giyim adıyla her türlü deri giysi üretimine yönelik bir deri konfeksiyon atölyesi kurulmuştur.

15- Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğümüz bünyesinde dikiş - nakış, trikotaj, boya, kuaför, bağlama ve halk müziği, bilgisayar ve ÖSS sınavına hazırlık kursları halen devam etmektedir.

16-İlçemiz kayak tesisleri bölgesinde Emniyete ait iki amaçlı hizmet binası yapılmış olup,bunlardan biri moral eğitim dinlenme tesisi diğeri ise Bölge Trafik Denetleme İstasyon Amirliği hizmetleri yapılması için hazır hale getirilmiştir.

17- Tamamen halk katkısı ile yaptırılan 2 bloklu İmam-Hatip lisesi inşaatının Kaymakamlığımızca tamamlanarak ikinci kademe ilköğretim okulu olarak hizmete açılmıştır